ذبيح الله صفا
275
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
وى مؤلّف كتاب معروف « شامل » در هشتاد مجلد است كه از مهمترين كتب طب شمرده مىشود . از وجوه اهميت ابن نفيس يكى توضيحاتى است كه در باب دوران كوچك خون داده است كه عينا و حتّى كلمه به كلمه با توضيحاتى كه « ميگوئل سروتو » « 1 » بعد ازو در رسالهء معروف خود بنام Christianismi restitutio داده تطبيق مىكند « 2 » . ابن النفيس خود در شرح قسمت تشريح از كتاب قانون ابن سينا گفته است كه كالبد نشكافته و آن را مورد پسند دين ندانسته و دلسوزى و مهر نسبت بمردگان نيز او را ازين كار مانع مىشده است و به همين سبب از گفتهء پيشينيان كه خود بدين كار دست زده بودند خاصه جالينوس پيروى نموده و آثار او را درين زمينه از همه بهتر دانسته است . بنابرين بايد قبول كرد كه وى با تعمّق عقلى در گفتارهاى جالينوس به اين دوران كوچك خون پىبرد . بهرحال ابن النفيس علاوه بر كتاب معروف خود « شامل » شرحى مفصل بر قانون نوشت و نيز مختصرى از آن بنام موجز القانون در چهار فن راجع به امراض و ادويه و اغذيه و معالجات ترتيب داد كه چند تن از پزشكان شرحهايى بر آن نوشتند از آن جمله ابو اسحق ابراهيم بن محمّد سويدى ( م 690 ) و سديد الدين كازرونى كه شرح خود را در 745 تمام كرد و آن را مغنى ناميد و شرح جمال الدين محمّد بن محمّد الآقسرايى ( م 779 ) بنام حل الموجز و شرح برهان الدين نفيس بن عوض كرمانى كه كار خود را در 841 تمام كرد و آن از بهترين شرحهاى موجز القانون شمرده شده است . . . و شرحهاى ديگر . . . « 3 »
--> ( 1 ) - Miguel serveto ( املاء فرانسوى Michel Servet ) متكلم و پزشك معروف اسپانيولى كه در حدود 1509 ميلادى ولادت يافته و در سال 1553 بر اثر نظرهاى خاصى كه در كتاب Christianismi restitutio اظهار كرده بود مأخوذ و بفرمان كليسا در آتش انداخته شد . ( 2 ) - Aldo Mieli , La Science arabe , Leiden 1939 , P . 164 ( 3 ) - كشف الظنون ستون 1899 - 1901 ؛ فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه ج 4 ص 811